Het vermogen van een warmtepomp berekenen behoort tot de dagelijkse werkzaamheden van elke installatiemonteur, maar onderschat het belang zeker niet. Is het te klein? Dan ontstaan problemen met de COP, geluidsoverlast en storingsgevoeligheid. Is het te groot? Dan zijn er onnodige investeringskosten, pendelen en ontevreden klanten. Precies dimensioneren is essentieel voor een betrouwbaar, zuinig én stil systeem. Daarnaast schrijven ISSO 98, BRL 6000-21 en NEN-EN 378 een onderbouwde berekening voor. In dit artikel vind je een praktijkgerichte aanpak met concrete rekenvoorbeelden, hydrauliek, elektrisch ontwerp en commissioning.
Berekeningsmethoden voor warmtepompvermogen: all-electric en hybride
Er bestaan diverse methoden om het benodigde warmtepompvermogen te bepalen. Voor all-electric systemen wordt vaak gekozen voor een warmteverliesberekening of een snelle schatting gebaseerd op gasverbruik, draaiuren of de m²-richtlijn. Hybride systemen vragen extra aandacht voor het bivalentiepunt en de verhouding tussen warmtepomp en cv-ketel. Gebruik altijd een mix van rekenmethodes én validatie in de praktijk, zeker bij oudere woningen of afwijkende isolatie. Tools zoals een debietmeter of datalogger zijn hierbij onmisbaar.
Gasverbruik- en 1.600-uur methode: formules, voorbeelden en valkuilen
De gasverbruikmethode is eenvoudig:
kW = (m³ gas per jaar × 8) / 1650.
Bijvoorbeeld: 1.500 m³ gas/jaar → (1.500×8)/1650 ≈ 7,3 kW.
Let op: corrigeer voor warm tapwater door meestal 300–400 m³ af te trekken.
De 1.600 draaiuren-methode werkt zo: bepaal de jaarlijkse warmtebehoefte (bijv. 12.000 kWh/jaar) en deel door 1.600 → 12.000 / 1.600 = 7,5 kW.
Beide methodes zijn snelle indicaties; controleer altijd de praktijk met datalogging of een proefstookperiode.
Lees hier meer over debietberekeningen en valkuilen.
Hybride dimensionering: bivalentiepunt, 0,3–0,5 factor en praktijkvalidatie
Voor een hybride warmtepomp wordt doorgaans gerekend met 30–50% van de warmtevraag bij 0°C, het bivalentiepunt.
Vuistregel: hybride vermogen = totale warmtevraag × 0,4.
Voorbeeld: bij 8 kW warmtevraag bij -10°C kies je 3 tot 4 kW voor de warmtepomp.
Het bivalentiepunt bepaalt wanneer de cv-ketel bijschakelt. Valideer altijd met een week lang datalogging van verbruik en temperatuurverloop.
Omschakelingen te frequent? Herzie de instellingen of bekijk de stooklijn. Praktijktip: log vooraf de COP, ΔT en debiet vóór oplevering.
Hydraulisch ontwerp: debietberekening, ΔT-keuze en pompinstellingen
Voor stabiele werking bepaal je eerst het benodigde debiet met:
Q = P / (c × ΔT).
In de praktijk betekent dit:
bij ΔT 5K ≈ 172 l/u per kW, bij ΔT 10K ≈ 86 l/u per kW.
Zie onderstaande tabel:
| Vermogen (kW) | Debiet bij ΔT 5K (l/u) | Debiet bij ΔT 10K (l/u) |
|---|---|---|
| 4 | 688 | 344 |
| 8 | 1376 | 688 |
| 12 | 2064 | 1032 |
Kies ΔT op basis van het afgiftesysteem (vloer: 5K, radiatoren: 10K) en stel de modulerende pomp daarop in. Controleer het debiet na montage altijd met een debietmeter.
Praktijktips:
- Houd de stroomsnelheid onder 1 m/s om stromingsgeluid te voorkomen.
- Gebruik automatische ontluchters en vuilafscheiders.
- Noteer alle meetwaarden in de werkbon.
Leidingdiameter, minimale waterinhoud, buffervat en expansievat
Bereken de leidingdiameter aan de hand van het hoogste debiet (zie leidingdiameter warmtepomp).
Vuistregel: bij 20 mm tot 25 mm zit je voor 6–10 kW meestal goed.
De minimale waterinhoud bedraagt ongeveer 10 l per kW, maar voor modulerende warmtepompen verdient 20 l/kW de voorkeur (inclusief buffervat).
Plaats het buffervat bij voorkeur direct in het retourcircuit, vóór de warmtepomp.
Voorbeeld: installatie van 8 kW → minimaal 160 liter waterinhoud, buffervat circa 100–150 liter. Het expansievat reken je op 10% van het totale systeemvolume. Vergeet veiligheidsventiel, automatische ontluchter en slibafscheider niet.
Praktijktips:
- Monteer het buffervat vorstvrij en trillingsvrij.
- Controleer de expansievatdruk vóór vullen.
- Een goed ingeregelde bypass voorkomt pendelen.
Elektrisch: 1/3-fase, P_el = P_th / COP, zekeringen en aardlek type B/A-EV
Bepaal altijd het elektrisch vermogen via:
P_el = P_th / COP.
Bijvoorbeeld: 8 kW warmtepomp met COP 4 → 2 kW elektrisch vermogen.
Voor 1-fase systemen geldt meestal een maximum van 3,6 kW, daarboven is 3-fase vereist. Houd rekening met piekstroom bij opstart. Kies kabeldoorsnede conform NEN 1010. Voorzie in groepenkast selectiviteit met eigen automaat, aardlek type B (of A-EV bij bepaalde merken). Gebruik passende zekeringen en raadpleeg het aansluitschema van de fabrikant.
Praktijktips:
- Controleer altijd of de netaansluiting toereikend is.
- Meet de werkelijke opstartstroom met een stroomtang.
- Documenteer alle elektrische aansluitingen in het opleverdossier.
Geluid en opstelling: regelgeving, richtlijnen en trillingsdemping
De buitenunit moet voldoen aan lokale geluidsnormen. Gebruik de officiële rekentool van de overheid om het geluidsniveau op perceelgrens te toetsen. Plaats de unit op een stevige, trillingsdempende fundatie. Houd rekening met luchtstroming, reflecties (niet tegen een muur) en voldoende onderhoudsruimte. Voorzie in vorstvrije condensafvoer en trillingsvrije leidingmontage. Voorkom resonantie met flexibele koppelingen en geluiddempers.
Praktijktips:
- Controleer de geluidsnormen vóór installatie.
- Gebruik rubberen dempers én flexibele leidingen.
- Houd minimaal 30 cm vrije ruimte rondom de buitenunit.
Commissioning: druktest, vacuüm, ontluchten, parametrering en logging
Voor betrouwbaar bedrijf voer je een stikstofdruktest uit (24 uur, conform NEN-EN 378) en vacuüm (< 500 micron). Na vullen controleer je op lekkages, stel waterzijdig in en ontlucht grondig. Monteer vuil-/slibafscheiders en stel de stooklijn en bivalente regeling correct in.
Log COP, ΔT, debiet en geluidsniveau bij oplevering.
Praktijktips:
- Gebruik een micron gauge voor vacuümcontrole.
- Test olie- en koelmiddellekkages met forming gas.
- Leg alle parameters en meetwaarden vast in het opleverrapport.
Praktische rekenvoorbeelden, tools, checklist en documentatie
All-electric voorbeeld
- 1.800 m³ gas/jaar → (1.800×8)/1650 ≈ 8,7 kW
Hybride voorbeeld
- Totale warmtevraag 8 kW → 8 × 0,4 = 3,2 kW warmtepomp
Debiettabel (ΔT 5K / 10K)
| kW | 5K (l/u) | 10K (l/u) |
|---|---|---|
| 4 | 688 | 344 |
| 8 | 1376 | 688 |
Gebruik Excel-sheets of online calculators voor snelle controles. Loop je systeem altijd na met een checklist: debiet, ΔT, COP, geluid, documentatie (BRL/ISSO), foto’s, F-gassen en InstallQ certificering.
Wil je meer weten over waterzijdig inregelen? Lees dan de praktische handleiding voor installatiemonteurs.
Samengevat:
- Pas meerdere rekenmethodes toe voor het warmtepompvermogen.
- Controleer hydrauliek, elektrisch, geluid en documentatie volgens normen.
- Log en documenteer alle stappen voor commissioning en kwaliteitsborging.
Met deze werkwijze voorkom je fouten en lever je installaties op die écht storingsvrij en efficiënt functioneren.
Wil je alles weten over warmtepompvermogen berekenen in de praktijk? Bezoek dan onze uitgebreide handleiding voor installateurs.
